Een stukje geschiedenis

Na een zeer rumoerige periode van oorlogen, brandstichtingen en plunderingen, brak in de 16e eeuw een wat meer stabiele periode aan. Dat gold ook voor Bolsward. Hoewel er een groep van vermogende burgers was, leefde een groot deel in behoeftige omstandigheden. De armen waren aangewezen op de Stadsarmenzorg die echter niet veel voorstelde. Vanuit het stadsbestuur (de vroedschap) werd vrijwel niets georganiseerd. De meer gegoede burgerij kon zich daarentegen inkopen bij het “rijcke” Sint Anthony Gasthuis.

Het vermogende echtpaar Hendrik Nannes en Catrijn Epes (zij hadden landerijen tot in het Bildt) zag het als haar missie om de hulpverlening aan armen te verbeteren, verbreden en een blijvend karakter te geven. Hendrik Nannes, die lid was van de vroedschap, zag met lede ogen aan dat de stad niet tot daadwerkelijke actie overging. Daarom besloot het kinderloze koppel zelf het goede voorbeeld te geven. Een groot deel van de bezittingen aan onroerend goed werd voor dat doel bestemd. Op 16 oktober 1511werd in de Kerkstraat bij het echtpaar thuis een officiële acte ondertekend. Daarbij waren aanwezig geestelijken en stadsbestuurders. De opsteller van de acte was Meester Wigger, de vicaris (secretaris van de geestelijkheid) van de Martinikerk. In dit “testament” kreeg de stichting voor armenzorg officieel gestalte. Hun nalatenschap was bestemd voor “de rechte ellendige armen binnen Bolswert”.

In 1513 overleed Catrijn Epes. Even leek het erop dat het testament van 1511 niet zou worden uitgevoerd toen Hendrik Nannes hertrouwde en naar Amsterdam vertrok. Maar Hendrik Nannes hield toch woord. In 1522, twee jaar voor zijn dood, verrichtte Hendrik Nannes de opening van het Armenhuis in zijn oude woning aan de Kerkstraat. In 1526 werd er een naastgelegen huis in de Kerkstraat bij getrokken. Naast steun in natura voor de Bolswardse armlastigen werd ook de mogelijkheid van huisvesting aan daklozen gerealiseerd. In de loop der eeuwen vond er een paar keer een uitgebreide verbouwing plaats.

Op 3 december 1912 werd deze foto gemaakt van de aanbouw van de nieuwe vleugel van het stadsarmenhuis dat daarmee een grote verbetering t.b.v. de verpleegden betekende.

Het huidige gebouw in de Kerkstraat dateert van 1861. Daarachter kwam al in de 19e eeuw een aparte rij woningen. In 1912 is een carré gevormd door een noordelijke verbinding bestaande uit nog meer wooneenheden. Tenslotte werd in 1925 het bestaande zuidelijke deel vervangen door een extra ziekenzaal en bestuurskamers. Hierbij creëerde men ook het poortje dat toegang verschaft tot de binnenplaats van de Hendrik Nanneshof.

Bij de feestelijke opening op 30 december 1925 sprak voorzitter H.A. Lunter op gedragen toon enkele woorden: "toen in 1912 de noordelijke vleugel doelmatig was ingericht voor verschillende localiteiten, voor bewoners van dit huis, is er nu een zaal gekomen voor de mannelijke verpleegden. De oorzaak van deze uitbreiding lag in het feit dat ook mensen van buiten het gebouw werden opgevangen. De opzet van het ziekenhuis is eenvoudig gehouden, meer degelijk", aldus Bolswardsche Courant van 6 jan 1926. In deze vleugel werd het nieuwe loket voor de bedeling opgenomen; ook werden hier de bestuurskamers ingericht, inclusief het schoorsteenstuk uit 1777.

In de voogdenkamer van het armenhuis bevindt zich een fraaie schouw met schoorsteenmantel waarop de uitdeling aan armen is afgebeeld. Het schilderij dateert van 1777. De foto toont een detail van het schoorsteenstuk.

Tot 1963 (inwerkingtreding Algemene Bijstandswet) heeft het gebouw als armenhuis gefungeerd. Het werd vervolgens een bejaardentehuis, maar in 1979 verlieten de bejaarden het huis om zich te vestigen in het nieuwe verzorgingshuis Huylckenstein. Twee jaar later kocht de gemeente Bolsward het oude Armenhuis. Er zou een bibliotheek in ondergebracht worden, maar uiteindelijk zorgde de stichting Woningbouw Bolsward ervoor dat er 25 woninkjes in kwamen. Het kenmerkende aanzien van het robuuste gebouw werd daarbij niet geschonden. De fraaie voogdenkamer is nog in oude luister te bewonderen evenals het oude wachtlokaaltje waar bedeelden hun ondersteuning door een luikje in ontvangst mochten nemen.